صندلی آگنس: کشف اتفاقی یک شاهکار طراحی ایتالیایی در دل تهران

به این صندلی خوب نگاه کنید؛ می‌توانم به شما قول بدهم که یکی از راحت‌ترین صندلی‌هایی است که تاکنون بر روی آن نشسته‌ام. اما راحتی تنها ویژگی این صندلی نیست. صندلی آگنس، علاوه بر زیبایی خیره‌کننده و ظاهر ظریف خود از استحکام بی‌نظیری نیز برخوردار است. در این مطلب ما داستان کشف اتفاقی یک اثر موزه‌ای از جیانفرانکو فراتینی را برایتان بازگو کرده‌ایم. صندلی‌ سالیان نسبتا طولانی در گوشه استودیو مووونی قرار داشت. ما آن را صرفا به عنوان یک صندلی ساده در نظر داشتیم.

دیدار در خیابان ظفر: از یک خرید اتفاقی تا صندلی مخصوص پادکست

ماجرای این صندلی سال‌ها پیش، در یکی از پیاده‌روی‌های روزانه‌ام حوالی خیابان ظفر شکل گرفت. درب خانه‌ای باز بود و بانویی نسبتا مسن به همراه فردی جوان‌تر مشغول آماده‌سازی بخشی از وسایل غیرقابل استفاده برای انتقال به حیاط بودند. از قضای روزگار این صندلی زیبا نیز جزء همین وسایل مازاد و ظاهرا دور ریختنی بود.

من که نه برنامه‌ای برای خرید صندلی داشتم و نه وسیله‌ای برای حمل آن. صرفا از سر کنجکاوی نگاهی به اطراف صندلی انداختم. همین نگاه کلی آنقدر جذاب بود که وسوسه و در نهایت ترغیب به خرید صندلی شدم.

فرم صندلی بلافاصله مرا یاد کارهای طراحان بزرگی مثل: چارلز و ری ایمیز و ارو سارینن انداخت. خانم مسن برای چرب کردن معامله ادعا کرد. خواهرش مرحومش صندلی را حدود پنجاه سال پیش به عنوان سوغات برای او آورده است.

صرف نظر از صحت این ادعا، راحتی صندلی و طرح جذابش راه رای برای هر نوع صحبت‌های تبلیغاتی پیرامون صندلی و چرب شدن معامله بسته بود و من شیفه آن شده بودم. بدون چانه‌زنی زیاد، صندلی را خریدم و با مشقت فراوان به استودیو مووونی منتقل کردم.

صندلی جدید به سرعت به صندلی مخصوص استراحت در شوروم مووونی تبدیل شد؛ صندلی مخصوص برای ضبط پادکست، تولید محتوا و استراحت‌های روزمره.

هوش مصنوعی و رازگشایی: صندلی شماره ۸۴۹

چندین ماه پیش، تصمیم گرفتیم فضای شوروم مووونی را اندکی خلوت‌تر کنیم و به پیشنهاد من، این صندلی را نیز برای فروش در وب‌سایت مووونی قرار دادیم. حین عکاسی، فکری به ذهنمان خطور کرد. آیا این صندلی “شناسنامه‌دار” است یا آیا سازنده‌ای آن را صرفا از روی یک صندلی اصلی کپی کرده است؟
برای رسیدن به جواب این سوال من یک عکس از نمای جلوی صندلی گرفتم و آن را در بخش جستجوی تصاویر گوگل آپلود کردم. اتفاقی در حال وقوع بود که من به هیچ عنوان انتظارش را نداشتم.

 پیش از آنکه فرصت تغییر صفحه را داشته باشم، هوش مصنوعی اطلاعات  اولیه و پایه‌ای از صندلی را به صورت خطی و لیست‌وار ارائه کرد. اطلاعاتی نظیر: نام صندلی، طراح آن، و حتی جایزه‌ای که در مقطعی از زمان کسب کرده بود.

نام واقعی صندلی «صندلی شماره ۸۴۹» بود.

خیلی زود ما متوجه شدیم که این صندلی که سالیان سال کنجی از استودیو و محلی برای استراحت روزمره همه اعضای استودیو بود. زیر نظر یکی از شاخص‌ترین معماران ایتالیایی به اسم جیانفرانکو فراتینی طراحی و ساخته شده است. صندلی که می‌توان آن را یکی از بهترین طراحی‌های این معماری ایتالیایی دانست. به همین خاطر سریعا فروش صندلی را برای کشف داستان به وجود آمدنش متوقف کردیم.

جیانفرانکو فراتینی: معمار و طراح کل‌نگر

برای پی بردن به راز صندلی ۸۴۹، ما باید به ایتالیا، سال ۱۹۵۳، و دانشگاه پلی‌تکنیک میلان سفر کنیم؛ آنجا بود که جیانفرانکو فراتینی تازه فارغ‌التحصیل شده از دانشگاه، تصمیم گرفت. مدتی به عنوان کارآموز در یکی از شرکت‌های برجسته معماری فعالیت کند. از خوش اقبالی فراتینی او موفق شد در دفتر معمار مشهور ایتالیایی، جیو پونتی، شغلی دست و پا کند و به عنوان دستیار و کارآموز مستقیم جو پونتی مشغول به کار شود.

پس از گذست مدتی پونتی که شاهد استعداد و رشد روز افزون فراتینی بود، او را تشویق کرد تا زودتر کارآموزی را رهاکرده و آتلیه اختصاصی خود را تأسیس نماید. 

در حوزه کاری فلسفه فراتینی در مورد پروژه‌ها و فعالیت‌های طراحی همیشه به صورت کل‌نگرانه بود و تفکر خود را اینگونه توضیح می‌داد که:

نقل قول از جیانفرانکو فراتینی:

دیدگاه من نسبت به پروژه‌ها به صورت کل نگرانه‌است، اما با توجه به تک تک اجزای تشکیل دهنده آن.

به همین دلیل، او همیشه پروژه‌هایی را قبول می‌کرد که بتواند علاوه بر طراحی معماری، طراحی داخلی و  حتی ساخت مبلمان اختصاصی را نیز خودش به سرانجام رساند.

تولد آگنس: دوام و راحتی در بالاترین سطح

از این رو در جریان یکی از پروژه‌های طراحی داخلی برای یک هتل لوکس در منطقه آمالفی، فراتینی ایده طراحی یک صندلی شاخص را مطرح کرد. اگرچه کارفرما به بهانه هزینه‌های مازاد و افزایش بودجه پروژه با آن مخالفت نمود. اما فراتینی از ایده خود دست نکشید و به صورت خودجوش در آتلیه خود مشغول ایده پردازی و طراحی گردید. 

 در فرآیند طراحی او پایه‌ها و دسته‌ها را به صورت یک‌پارچه در نظر گرفت و برای افزایش مقاومت از مفاصل ثابت فلزی برای تقویت نقاط اتصال استفاده کرد.
فراتینی برای طراحی قسمت نشیمن، اسکلت قسمت نشیمن و پشتی را به صورت یک الگوی یکدست که از گهواره نوزاد الهام گرفته بود. در نظر گرفت و آنها را با بهترین مواد پر کرد و در نهایت، با چرم دست‌دوز گاوی روکش نمود.

آزمایش دوام: صندلی‌ای که از پنجره پرتاب شد

فراتینی معتقد بود. تمامی محصول ساخته شده در آتلیه خودش علاوه بر طراحی خوب، باید ماندگاری بالایی نیز داشته باشد. امانوئلا فراتینی، دختر جیانفرانکو در تأیید ایده پدرش، این‌طور نقل می‌کند. روزی پدر با خوشحالی وارد خانه شد و پیش از احوال‌پرسی مرسوم، صندلی جدیدی را که به تازگی طراحی و ساخته بود را از پنجره طبقه اول به حیاط خانه پرتاب کرد! سپس به سرعت پایین رفت تا از وضعیت صندلی که صدای شکسته‌ شدنش را همه اهالی خانه شنیده بودیم جویا شود.

پس از گذشت دقایقی او با یک دسته و پایه صندلی که هنوز به یکدیگر متصل بودند، به خانه بازگشت. با صورتی خندان و پر افتخار رو به همگی اعلام کرد که صندلی جدید می‌تواند تا سالیان سال عمر نماید. صندلی آزمایش‌شده به افتخار محل طراحی‌اش (آتلیه فراتینی در خیابان سنت آگنس) از صندلی شماره ۸۴۹ به “صندلی آگنس” تغییر نام داد.

جایزه و میراث: صندلی آگنس در دنیای طراحی

پس از تولید و ساخت صندلی آگنس بنا به نظر جیانفرانکو فراتینی در رده مبلمان قراردادی قرار گرفت. این نوع مبلمان‌ها به واسطه نوع کاربری که بیشتر حالت عمومی دارد، نظیر کتابخانه‌ها، رستوران‌ها و… از کیفیت بالایی در انتخاب متریال و دقت بیشتری در اجرا، ساخته می‌شوند از این رو به این مبلمان‌ها، عنوان مبلمان قراردادی اطلاق می‌گردد.

در سال ۱۹۵۶، جیانفرانکو فراتینی به دلیل طراحی و ساخت صندلی آگنس، موفق به کسب جایزه معتبر کمپاسو دُورو شد.

تولید صندلی آگنس، اگرچه تحت نظارت فراتینی ادامه داشت. اما به دلیل قیمت بالا و عدم استقبال عمومی، متوقف شد. اما در سال ۲۰۱۴، تحت قراردادی بین کمپانی تاکینی و امانوئلا فراتینی، صندلی آگنس دوباره برای بازار بین‌الملل احیا و تولید شد و اکنون با تنوع رنگی و متریالی در بازار جهانی به فروش می‌رسد.

این بود داستان صندلی که برای مدت‌ها کنج استودیو مووونی درآرامش بود.  در نهایت یک کنجکاوی ساده موجب کشف صندلی آگنس شد.